Η εξουσία ελέγχου

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ασκεί τον δημοκρατικό του έλεγχο επί του συνόλου της κοινοτικής δραστηριότητας. Για να διευκολυνθεί ο έλεγχος αυτός, το Κοινοβούλιο μπορεί να συγκροτήσει (προσωρινές) εξεταστικές επιτροπές. Το έχει κάνει σε διάφορες περιπτώσεις, συγκεκριμένα στην υπόθεση της νόσου των τρελών αγελάδων, οπότε και η έρευνά του κατάληξε στην ίδρυση ευρωπαϊκής κτηνιατρικής υπηρεσίας με έδρα το Δουβλίνο. Χάρη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ιδρύθηκε επίσης η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Καταπολέμηση της Απάτης σε βάρος του προϋπολογισμού της Ένωσης (OLAF).

Η Επιτροπή και το Συμβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στον διορισμό της Επιτροπής. Εγκρίνει ή όχι τον διορισμό του Προέδρου της, προβαίνει σε ακροάσεις των υποψηφίων επιτρόπων και δίδει ψήφο εμπιστοσύνης ή απορρίπτει την προτεινόμενη Επιτροπή στο σύνολό της.

Έτσι, τον Οκτώβριο του 2004, μετά από τις ακροάσεις των υποψηφίων Επιτρόπων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε από τον νέο Πρόεδρο της Επιτροπής να προβεί σε ανασχηματισμό. Αφού εισακούστηκε το αίτημά του, έδωσε "πράσινο φως" στην υπό τον κ. Μπαρόζο Επιτροπή στις 18 Νοεμβρίου 2004.

Η εξουσία αυτή προστίθεται στο δικαίωμα του Κοινοβουλίου να υποβάλει πρόταση μομφής κατά της Επιτροπής: η υπερψήφιση μιας πρότασης μομφής με την απόλυτη πλειοψηφία των βουλευτών και τα 2/3 των ψηφισάντων, συνεπάγεται την υποχρεωτική παραίτηση της Επιτροπής. Ωστόσο, αν και μέχρι σήμερα δεν έχει εγκριθεί καμία πρόταση δυσπιστίας, η εξουσία αυτή αποτελεί ισχυρό αποτρεπτικό όπλο.

Στην καθημερινή πρακτική, το Κοινοβούλιο ελέγχει το έργο της Επιτροπής μέσω της εξέτασης μεγάλου αριθμού εκθέσεων που η ίδια υποβάλλει και οι οποίες αφορούν την εφαρμογή των πολιτικών και της νομοθεσίας και τη διαχείριση του προϋπολογισμού.

Επιπλέον, η ημερήσια διάταξη των συνόδων της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου περιλαμβάνει ενδεχομένως προφορικές ερωτήσεις προς το Συμβούλιο ή την Επιτροπή, συζητήσεις για επείγουσες περιπτώσεις παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας ή του κράτους δικαίου, καθώς και "έκτακτες" συζητήσεις για θέματα μείζονος ενδιαφέροντος που αφορούν την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτές οι ερωτήσεις και συζητήσεις καταλήγουν εν γένει στην έγκριση ψηφισμάτων. Επιπλέον, η "Ώρα των Ερωτήσεων" προς το Συμβούλιο και την Επιτροπή επιτρέπει μια αλληλουχία ερωτήσεων και απαντήσεων στην ολομέλεια επί θεμάτων γενικού ενδιαφέροντος. Τέλος, μεμονωμένοι βουλευτές μπορούν να θέσουν στο Συμβούλιο ή την Επιτροπή γραπτές ερωτήσεις, στις οποίες δίδεται και γραπτή απάντηση.

Τέλος, η προεδρία του Συμβουλίου λογοδοτεί τακτικά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το πρόγραμμα και τον απολογισμό της θητείας της.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, για το οποίο το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα προβλέπει Πρόεδρο που θα διορίζεται για θητεία δυόμισι ετών, αποτελείται από τους αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων των κρατών μελών και από τον Πρόεδρο της Επιτροπής. Συνέρχεται τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο (τουλάχιστον τρεις φορές το χρόνο σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα) και καθορίζει τους γενικούς πολιτικούς προσανατολισμούς της Ένωσης. Το Κοινοβούλιο του διαβιβάζει συστάσεις και ο Πρόεδρός του ανοίγει με ομιλία του κάθε σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Μετά το πέρας των συνόδων αυτών, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου υποβάλλει έκθεση στο Κοινοβούλιο.